Jesca en Cor in China - deel 1
Het heeft even geduurd voordat mijn liefde voor het reizen het weer overwon van de duikvakanties, maar in oktober 1999 ben ik, samen met mijn vriend Cor, toch weer een 'backpacker's holiday' in China gaan houden. Voor Cor voor het eerst, mijn derde keer, en voor ons allebei zeker niet de laatste keer.... Lees het verslag van onze reis van 25 september tot 23 oktober.Beijing
Zie hier een van de hoofdrolspelers van het verhaal: moi même. We hebben ons per KLM laten landen op het vliegveld van Beijing, omdat we eerst een weekje in de hoofdstad wilden verblijven om te acclimatiseren. China zou China niet zijn als alles in één keer goed ging: het hotel dat we telefonisch hadden laten boeken door mijn vriendin in China, had de boeking niet doorgekregen en was gewoon vol.... Maar gelukkig was er op de hoek nog een ander hotel waar we voor dezelfde prijs een kamer konden krijgen. En toen konden we eindelijk even bijkomen van de nacht die we hadden overgeslagen.
Onze reis was zo gepland dat we de viering van het vijftigjarig bestaan van de Volksrepubliek in Beijing konden meemaken. Prachtig zou dat zijn, met al die parades! We hadden er echter geen rekening mee gehouden dat er dikke hangsloten op het centrum van de stad zouden zitten... Beijing was al ontdaan van zwervers, criminelen en ander gespuis, maar nu mochten de reizigers en zelfs de bewoners in het centrum op 1 oktober hun hotels en huizen niet eens uit! Wij hadden het toevallige geluk buiten de 'vesting' te verblijven, dus we hebben de parades op tv bekeken en 's middags zijn we gewoon door de straten gaan dwalen. Toch nog een leuke dag gehad.
Als je voor het eerst in China bent, moet je natuurlijk naar de Verboden Stad (waardoor je gedwongen eerbiedig onder het portret van Mao moet doorlopen) en naar de Grote Muur. Cor had zijn zinnen erop gezet de muur met namiddaglicht te fotograferen. We hebben de tourbus, waar we per ongeluk op waren gestapt, zonder ons terug laten rijden en genoten van de rust op de overdag zo drukke muur. Soms wil je niet weten dat je ook toerist bent.
Na een week Beijing, waarin Cor ook met stokjes heeft leren eten, ik in de gaten had wat hij allemaal wel en niet lekker vond en we allebei een beetje voorbereid waren op wat we nog meer tegen konden komen (dachten we), zijn we met het vliegtuig naar Zuid-China gegaan. De bergen in, weg van het stadse. Daar waar we heel veel profijt hadden van mijn kennis van de Chinese taal.
Zuid-China, Guizhou en veel nieuwsgierigheid
We vervolgden onze reis door de provincie Guizhou, 2½ uur vliegen van Beijing vandaan. In de Lonely Planet beschreven als een van de armste provincies van China en a place of sunless sky, endless hills, and penniless people. Zeker het bezoeken waard als je geïnteresseerd bent in minderheden, maar het toerisme in Yunnan wilt ontlopen. Waar ze ons niet voor gewaarschuwd hadden, was het hete eten... maar daar wen je wel aan als je een paar keer vergeet te vragen geen pepers te gebruiken. En volgens Cor werkt het prima tegen de verkoudheid.
Heel veel dagen hebben we doorgebracht met slenteren door straten en over markten, kilometers hebben we zo gelopen. Als we honger of dorst hadden, hoefden we nooit ver - ga je neus maar achterna, overal vind je eetstalletjes. En we hoefden vaak niet lang te wachten op gezelschap. Omdat het aantal (loslopende) buitenlanders vrij gering is, waren we voor iedereen een bezienswaardigheid. "Hé, die lao wai eten ook met stokjes, goh, ze lusten hetzelfde als wij!" En dan de gok maar wagen om in het Chinees te vragen waar we vandaan kwamen. "Hélán", is het antwoord. Waarop prompt een spervuur van al veel vaker gehoorde vragen volgde: hoe komt het dat je Chinees spreekt, hoe lang blijf je, vind je niet dat China de laatste jaren heel erg ontwikkeld is? En als ze die eerste drempel over zijn: Wat verdien je? Soms beantwoordden we geduldig elke vraag, met het gevolg dat steeds meer voorbijgangers zich met het gesprek gingen bemoeien. Privacy en discretie zijn begrippen die je aan de grens moet achterlaten, of je moet niet naar China gaan. Het voordeel was dat we net zo nieuwsgierig konden zijn en alles te weten zijn gekomen over wat de gemiddelde serveerster, taxichauffeur en treinbeambte verdient. Familiegelegenheden worden vaak overigens ook niet in privékring gehouden. We waren net niet in de goede periode voor de festivals die veelvuldig plaats vinden in Guizhou, maar een begrafenis is ook wel heel bijzonder....
Chong'an, tante Sjaan en een 'gezellige begrafenis'.
We waren beland in Chong'an, een dorp waarvan we in de eerste instantie dachten: 'waar hebben we ons in hemelsnaam uit de bus laten zetten!?' Daar stonden we met onze rugzakken op het enige (modderige) kruispunt dat het dorp rijk was en wisten niet waarheen we moesten. Maar dat duurde niet lang, behulpzaam als de mensen daar zijn. Met een gemotoriseerde fietstaxi hebben we ons laten afzetten bij het hotelletje even verderop. Tot groot genoegen van de eigenaresse, want nu had ze eindelijk weer gasten om tegenaan te babbelen. Mevrouw Zhang werd door ons omgedoopt tot tante Sjaan. Het ijs was snel gebroken. Ze vroeg of we al plannen hadden voor de volgende dag. Er was namelijk een begrafenis gaande en morgen zou de overledene in processie de bergen in gedragen worden. We waren uitgenodigd... 
En zo is het reizen. We lieten ons gewoon verrassen door de dingen die op ons pad kwamen. Tante Sjaan nam ons mee naar de oude dorpskern, die achter de hoofdweg verstopt lag. Smalle straatjes en houten huizen. En een heleboel mensen die overal op straat zaten te eten op uitnodiging van de familie van de overleden dame. We maakten kennis met de zoons. Wij wisten ons niet goed een houding te geven, maar tante Sjaan leidde ons al keuvelend door de menigte en het was alsof we er gewoon bijhoorden.
Niet lang daarna begon de processie. Drie zoons en een kleinzoon liepen voor de rijk versierde kist uit, begeleid door trommelaars en trompettisten. Een enorme stoet mensen volgde, en om de haverklap werd er een rits vuurwerk afgestoken. Ondertussen probeerde tegemoetkomend verkeer zich al toeterend een weg te banen door de menigte, die de enige doorgaande weg versperde. Daar gingen we, het dorp uit, de heuvels in. De tocht duurde zeker een uur. De dragers van de kist moesten op gezette tijden even pauzeren, ondertussen wachtten de zoons eerbiedig geknield tot ze weer verder konden. Aan hen was te zien dat ze moe en verdrietig waren. De rest van het gezelschap maakte er meer een gezellig dagje uit van. De dame in kwestie was ruim tachtig geworden en had een goed leven gehad, dus het was geen treurige begrafenis.
Tijdens de wandeling de berg op - de dragers van de kist liepen uiteindelijk toch nog sneller dan wij - maakten we kennis met een leraar aardrijkskunde, die ons van alles wist te vertellen over Nederland, en een zakenman die graag e-mailadressen wilde uitwisselen. Je bent vaak niet zo ver van huis als je denkt. Er bekroop me het ongemakkelijke gevoel dat wij het tweede middelpunt van belangstelling waren geworden. Aangekomen bij de lokatie waar de eigenlijke hoofdpersoon ter aarde besteld zou worden, ben ik maar iets verderop op de helling gaan zitten om de rituelen in eerbied te kunnen bekijken.
Fengshui en de eer om met de familie te eten
Het graf was gegraven op een helling die loodrecht zicht gaf op de hoogste bergpunt in de directe omgeving. Het tijdstip dat de kist in het gat mocht zakken en het moment waarop het graf moest worden dichtgegooid, stond vast. Alles was uitgerekend door de fengshui-deskundige op basis van oeroude geomantische geschriften. Maar voordat dat ging plaatsvinden, schreef de fengshui-man met rijst de karakters voor 'rijkdom' en 'aanzien' op de bodem van het graf, terwijl een van de zoons wierook en offergeld brandde. Een haan, die blijkbaar al die tijd ook was meegedragen, werd in het graf gezet en iedereen wachtte gespannen af tot hij van de rijst begon te pikken. Rijkdom en aanzien zou het nageslacht krijgen.
Ondertussen zaten trompettisten een paar meter verderop op hun gemakje te toeteren. Dat waren beroepsmensen, dat was zo te zien. Door door hun neus in te ademen en lucht in hun wangen te verzamelen, bliezen ze, net als bij didgereedoo's, een continue luchtstroom door hun instrument. Klagerige tonen lieten ze in een traag tempo het dal in klinken. De kist stond inmiddels in het graf, de geomanticus droeg er zorg voor dat die tot op de graad loodrecht op de andere bergtop stond en sprak nog wat boeddhistische gebeden uit. Nu was het wachten op het juiste tijdstip om het graf dicht te gooien. Tante Sjaan vroeg of we mee terug gingen. Dan konden we nog even rusten ("xiuxi yihuir") voordat we die avond bij de familie aan tafel mochten.
Terwijl alle genodigden uit het dorp buiten op straat zaten te eten, werden vanuit de geïmproviseerde openluchtkeuken de lekkerste gerechten bij de familie aan tafel gebracht. Een huis van twee kamers, krantenpapier diende als behang, onder de tafel stond een bak met gloeiende kooltjes. En toch hadden we het gevoel met welvarende mensen het maal te delen.
Nadat de neef het beste hapje, de hanenkop (welke haan?) had verorberd en onze kommetjes op ons verzoek vulde met zoveel mogelijk groente en tahoe, werden we verzocht te proosten. Bottoms up, Cor, mannen onder elkaar. Het gesprek werd steeds geanimeerder en ik deed mijn best alles geanimeerd heen en weer te vertalen en ook nog mijn eigen bijdrage aan het gesprek te leveren. Toen het tijd was om terug te gaan naar het hotel, werden we begeleid tot aan de deur, want de gastheer was verantwoordelijk voor onze veiligheid. Bu gandang, teveel eer, hoe kun je zulke mensen danken?
En dan, voor het slapen gaan, nog even de hele dag de revue laten passeren, en plannen maken voor de volgende dag...
De bergen in: Gejia
Alsof we nog niet genoeg gewandeld hadden: daar gingen we weer, in gezelschap van de dochter van tante Sjaan het dorp uit, de heuvels in. Ze wilde ons voorstellen aan een vriendin die in een bergdorp woonde. Na een uur lopen vroegen we hoe ver het eigenlijk was. 'Niet zo ver meer,' zei ze. Na een klein anderhalf uur stonden we voor een geitenpaadje, waar een flinke waterbuffel zich overigens beter in evenwicht kon houden dan wij, en toen we daar over geklauterd waren, stonden we voor het dorp. Vriendin was niet thuis. Geeft niet, we hadden toch een leuke tocht gemaakt. Als je je ogen open houdt, is er altijd wat te zien. Onderweg hadden we kort onderhoud met een paar vrouwen die wilden weten waar we vandaan kwamen. En we vonden een nieuwe aanwinst op onze verzameling 'schone slapers'. Chinezen hebben de gewoonte in slaap te vallen als ze dat even nodig vinden, ongeacht de plaats, lawaai of geen lawaai, dubbelgevouwen in een overvolle trein of in een bus met slechte vering op een onverharde weg, het maakt allemaal niks uit.
We zijn natuurlijk niet gelijk rechtsomkeerts terug naar huis gegaan. De meeste bewoners van het dorp waren blijkbaar op het land aan het werk, maar de mensen die er waren, wilden best een praatje met ons maken. Een paar jonge meisjes zaten op de drempel van hun huis ijverig te borduren. Alle vrouwen van deze Gejia-minderheid leren hoe ze hun eigen traditionele kleding moeten maken, al zodra ze naald en draad vast kunnen houden. Op onze vraag of zij dan niet naar school moesten, antwoordden ze dat ze al een paar jaar naar school waren geweest, maar geen geld hadden voor verdere opleiding. Waarschijnlijk was het voor hun toekomst ook nuttiger (althans in hun ogen) mooi handwerk te leren maken, voor eigen gebruik of voor de verkoop.
Yangshuo en Guangzhou
We hadden nog een paar dagen over voordat we naar Guangzhou (Canton) zouden gaan om mijn studievriendin daar op te zoeken en besloten het beroemde berglandschap van Yangshuo te bekijken. Bovendien konden we zo de reis in twee stukken verdelen in plaats van dertig uur achtereen in de trein te moeten zitten.
Yangshuo bleek inmiddels heel erg toeristisch te zijn geworden. Een en al souvenirswinkels, restaurantjes met Westerse menu's, internetcafé's en mensen die je gids willen zijn, ook al heb je honderd keer nee gezegd. Ondanks opkomende irritaties hebben we ons toch, letterlijk, met de stroom mee laten voeren. Een boottocht over de Li-rivier. Altijd leuk om te varen, en nu dreven de landschapjes van karstgebergte vanzelf aan ons voorbij. Totdat de schipper ineens de motor uitzette en de boot in het ondiepe water op een bank liep. Het probleem was gelukkig niet groot, ergens wat moeren losgetrilt ofzo, het was zo verholpen. En omdat Cor niet kon aanzien hoe de zwetende schipper een boot vol mopperende toeristen alleen weer vlot moest brengen, waren we toch zo weer los.
Guangzhou is een grote, drukke stad waarvan vooral de verkeerschaos een diepe indruk op me heeft gemaakt. Langzaamaan wennen, want we gaan straks nog naar Hongkong. En daar is het niet alleen druk, daar rijden ze ook nog eens links. Maar eerst bijkletsen met onze vrienden, een goed maal van Chinese fondue en biertjes in een echte expat-bar. En dan... het laatste vakantiedagje. In Hongkong aangekomen hebben we eerst onze rugzakken achtergelaten in een hotelletje en zijn toen een hele dag door de stad gaan lopen. We hebben wolkenkrabbers bewonderd, zijn met de ferry naar Hongkong Island gegaan, en - we konden het niet laten - nog even een duikwinkel binnengelopen. Jammer van die langoeste in het aquarium. De massa's gedroogde zeepaardjes die we onderweg tegenkwamen in winkels met traditionele medicijnen gingen ons ook aan ons duikershart. Voor deze keer maar de andere kant op kijken. Nu was het een kwestie van nog even de dag rekken. Souvenirs kopen van de laatste Hongkongdollars. Over een paar uurtjes zitten we weer in Hollands najaar...
Jammer! Aan alles komt een eind. Maar je kunt het verhaal natuurlijk nog een keer lezen. Ben je geïnteresseerd in meer reisverhalen over China, actuele informatie over het land, een minicursus Chinees, adressen van ambassades, reisbureaus, et cetera? Bezoek dan de meest complete Nederlandstalige site Geledraak.nl. En lees het verslag van onze reis naar Yunnan in 2004!
