Duik Holland Schoon: een ludieke actie met een moraal
Honderdzeventig duikers hebben tijdens de actie Duik Holland Schoon in Leiden zes ton afval uit de grachten gehaald. De jaarlijkse schoonmaakactie vond op 21 september voor de zevende maal plaats en zorgde voor zeer gemengde gevoelens. Wat onder water verdwijnt, is nog niet weg.
"Joh, kijk dan, Rubberen Robbie!" klinkt er in plat Leids als de eerste duikers zich in het pak hijsen. Mike de Jong, de organisator van Duik Holland Schoon, stoort zich niet aan de lachende omstanders als hij zijn droogpak dicht ritst - hij heeft het te druk en te warm. Over een paar minuten moet hij als eerste de Leidse gracht in om daarmee het startsein voor de circa 170 andere duikers te geven. In maart zijn er tijdens een proefduik, ook in Leiden, door twintig duikers tachtig fietsen omhooggehaald in een uur tijd. Een niet gering aantal en de verwachtingen zijn nu dan ook hoog gespannen.
Mensen met camera's en microfoons bewegen zich tussen de al aanwezige toeschouwers door en Mike glimlacht nog even naar een van de elektronische ogen. Als je je organisatie wil laten groeien tot iets groots, moet je vrienden worden met de media, en dat heeft hij heel goed begrepen. Des te meer een reden om de hoop te vestigen op een spectaculaire vondst.
De opening van de schoonmaakactie is spectaculair genoeg. Met een Miami Vice-achtige snelheid schiet uit een onverwachte hoek ineens een motorboot tevoorschijn. Drie duikers laten zich plons, plons, plons achter elkaar van de boot in het water vallen en verdwijnen gelijk onder de oppervlakte. Na enig geborrel en gebubbel zien we hoe tenslotte drie heliumballonnen vanaf het water de hoogte in vliegen. Wellicht is dit voor alle andere duikers, die her en der in de binnenstad al hun zoekgebied toegewezen hebben gekregen, het teken om ook te water te gaan. Actie!
Kassa's
Mijn schoen is vorige week in het water gevallen, misschien duiken ze die nu wel op," zegt een ventje van drie turven hoog hoopvol tegen zijn vriendje. Het aantal toeschouwers langs de route van vier kilometer wordt steeds groter en de opmerkingen zijn niet van de lucht. "Daar kan je niet meer op fietsen, die heeft een lekke band!" roept er één als er een half wiel boven water komt. En een ander tegen zijn buurman: "Had jij niet laatst een zak met goud verloren?"
Gaandeweg de middag wordt duidelijk dat de grootste buit uit fietsen - of wat daar nog van over is - en winkelwagens bestaat. Andere weinig opmerkelijke zaken zijn plastic tassen met kleerhangers, leeggeroofde kassa's, koelkasten en televisies. De Leidse wethouder Jan Laurier, die aan het hoofd van de afdeling Afvalverwerking staat, zei in zijn toespraak: "De opbrengst dient als spiegel voor onszelf. Hopelijk worden we ons wat meer bewust van wat we met ons afval doen." Hij zal zich hoogstwaarschijnlijk wel gerealiseerd hebben dat het afval dat uit de grachten gehaald wordt, oorspronkelijk niet allemaal als afval in het water gedumpt is. "Ik zie het wel eens gebeuren hoor, dat zo'n stel opgeschoten jongens een fiets van de brug gooit," merkt een dame hoofdschuddend op, "maar ja, je weet niet wat er gebeurt als je er wat van zegt, hè."
Ondertussen roept een van de duikleiders met een walkie-talkie de kraanwagen op. Ze hebben iets gevonden dat niet met gewone mankracht op de kade getrokken kan worden. Of het nu echt iets zwaars is of dat het gewoon vastzit in de blubber, is nog niet duidelijk. Het zicht onder water is inmiddels door al dat gewroet gereduceerd tot nul-komma-nul. Na enig vakwerk van de medewerkers van Milieu en Beheer wordt het raadsel opgelost: het zijn gewoon een paar fietsen. Maar dan wel een stuk of vijf, zes in een tros. En zo vergaan dat ze, eenmaal op de kant gehesen, prompt uit elkaar vallen. Mensen die niet op tijd opzij zijn gestapt, zitten nu helemaal onder de modderspetters. Op dat moment klinkt de opgewonden stem van een andere duikleider door de portofoon. Een brug verderop hebben ze wel iets bijzonders gevonden: een hele motorfiets! Dat is voer voor de journalisten. Merk? Onbekend. Zou hij nog op te knappen zijn? 't Is de moeite niet.
Schaamrood
Een 'Rubberen Robbie' houdt het voor gezien. "Toen ik er net in ging, had ik nog een halve meter zicht. Toen vond ik de fietsen nog met mijn lamp. Nu moet je alles op de tast doen. Zelfs als je je ogen dicht doet, is het nog niet zo donker." Een collega-duiker had daar ook last van. Niet dat hij bang was, maar er gaan gekke dingen gebeuren. Op een gegeven moment werd hij zelf omhoog gehaald. Iemand had de kraan van zijn fles te pakken en dacht dat hij wat bijzonders gevonden had. "En het water stinkt ver-schrik-ke-lijk," zegt hij met een vertrokken gezicht.
Desondanks zijn de meeste deelnemers heel enthousiast. Het geeft een kick om zoveel mogelijk troep te verzamelen in de beperkte tijd van drie uur. De bergen schroot stapelen zich op de kades zo hoog op, dat de wethouder tijdens zijn wandeling langs de duikroute toegeeft dat het schaamrood hem op de kaken staat. "Zo'n grote hoeveelheid hadden we echt niet verwacht."
Gelukkig wordt er ook nog geprofiteerd van de bemodderde en bemosselde bende. Peter Labruyere, voorzitter van de Leidse winkeliersvereniging, organiseert een Veiling van Bijzonder Afval. De opbrengst daarvan gaat naar de Cliniclowns. Heel professioneel worden de spullen, die Labruiere met zijn elektrische wagentje heeft opgehaald, aan de man of vrouw gebracht. "We beginnen met een prachtige bowlingbal, de drie gaten zitten er nog in, we doen hem eruit voor vijf gulden. Wie biedt er meer?" Een klein acrobatenfietje gaat naar een jongeman voor dertien gulden, een gietijzeren kapstok levert bijna honderd op. Voor een Amsterdammertje (hoe komt die hier nu terecht?) geeft men geen stuiver, op de drie Leidenaartjes daarentegen wordt grif geboden. De hele veiling levert uiteindelijk f. 1225,- op.
Asbestplaat
Mike is tevreden. Hij had op meer deelnemers gehoopt en het is jammer dat de meeste duikers te moe waren om nog aan te schuiven bij de barbecue. Maar de landelijke pers was goed vertegenwoordigd en de gemeente heeft alle medewerking verleend. "Het mes snijdt aan verschillende kanten," resumeert Mike. "We hopen dat men gaat beseffen dat wat onder water en uit het zicht verdwijnt, wel degelijk invloed heeft op het milieu. We hebben bovendien in dit geval Gemeente Leiden heel goedkoop geholpen de stad een beetje op te ruimen. De duikers hebben de dag van hun leven gehad en we brengen de duiksport in positieve zin onder de aandacht. De reacties van de omwonenden was heel positief. Diverse mensen hebben de duikers met koffie en gebak verwend."
In nog zeker zestien andere plaatsen in heel Nederland hebben duikverenigingen Mike's advies ingewonnen voor de organisatie van een schoonmaakactie in hun eigen omgeving. Over het algemeen is dat allemaal goed verlopen. Alleen in Nijmegen wilde de gemeente niet zo erg meewerken. De duikers hebben uit veiligheidsoverwegingen een asbestplaat terug in het water gegooid omdat de gemeentereiniging die niet op wilde halen.
Toekomst
Hoe ziet de toekomst van Duik Holland Schoon eruit? "We streven er natuurlijk naar dat deze actie volgend jaar op nog grotere schaal gaat plaatsvinden," zegt Mike. "Maar de stichting die hier achter staat, doet nog meer op het gebied van onderwatermilieu. We zijn onder andere bezig een biotoop van wilgentakken te bouwen die we in het water bij de Beekse Bergen gaan plaatsen. Dat wordt een broedplaats voor vissen. De meeste plassen in Nederland zijn van oorsprong zandafgravingen. Daarin leven bijna alleen nog maar snoeken en baarzen. We willen op deze manier de natuur een handje helpen, zodat de wateren leefbaar worden voor een grotere verscheidenheid aan vissen." Als dit aanslaat en er zijn voldoene financiën, hoopt de stichting dat ook dit project navolging gaat vinden in het land.
