Heb het lef te duiken met een handicap
tekst: Jesca Zweijtzer
foto's: Jasper Lansink, Antwerp Wet Weels
Je kijkt er misschien vreemd van op, maar het kan wel eens voorkomen dat je een paar paarse krukken langs een dijk in Zeeland ziet liggen. Die zijn niet vergeten: de eigenaresse, Karin Stuut, heeft ze niet nodig als ze aan het duiken is. En Peter Storms kan met zijn rolstoel tot in het water komen en gaat dan op eigen kracht verder.
"Onder water voel ik me helemaal niet gehandicapt," vertelt Karin als ze weer boven is. "Het is juist een bevrijding van de zwaartekracht." Haar buddy en partner Jasper heeft zijn duikset naar de auto gebracht en komt nu terug om haar set ook naar de andere kant van de dijk te brengen. Ze hebben gefilmd onder water en mopperen nog even na over de snotolf die ze niet konden terugvinden. Als Karin opstaat, zie je pas dat ze een been mist.
In 1994 begon ze met duiken en ze was gelijk verslaafd. "Het was al heel lang een wens van me. Ik had vroeger al een fascinatie voor de zee. Ik kom van Terschelling en heb veel gezwommen en gezeild. Maar ik dacht altijd: Ze zien me aankomen met mijn handicap. Om te duiken moest je een stoere bikkel zijn, had ik het idee." Totdat ze een advertentie zag waarin een Drentse duikschool zichzelf aanprees met: 'Ook voor lichamelijk gehandicapten.' Karin had weinig bedenktijd nodig. Vanuit Groningen, waar ze toen inmiddels woonde, reisde ze naar Drente om een proefduik te maken in het zwembad. Toen ze eenmaal ervaren had dat ook zij dit kon, was de drempel om bij een PADI-duikschool in de buurt aan te kloppen ineens niet meer zo hoog. "In Groningen zeiden ze: 'We kunnen niets garanderen. Maar kom maar, we zien wel waar het schip strandt, als het strandt," herinnert Karin zich. Het schip vaart nog steeds - ze heeft inmiddels haar instructeursbrevet gehaald en verhuurt zich onder de naam Aquadonna Diving.
Stabiliteit
Het voornaamste probleem waarmee ze te kampen had toen ze de cursus begon, was haar stabiliteit. Terwijl anderen op hun knieën hun maskers aan het leegblazen waren, had zij nog moeite om haar evenwicht te bewaren. Ook het zwemmen met één vin vergde bijzondere vaardigheden. "Dat was lachen in het begin, ik vloog werkelijk alle kanten op. We hebben van alles geprobeerd om mijn zwaartepunt te verplaatsen: gewicht in mijn vest, enkellood. Het heeft me wel wat extra zwembadlessen gekost," lacht Karin. Ook de eerste buitenduik viel niet mee. Een duikpak met één lege broekspijp geeft een aanzienlijk drijfvermogen, en ook nu moesten kilo's extra lood het probleem verhelpen. Tegenwoordig duikt ze met aangepaste kleding, en het stabiliteitsprobleem was voor haar gewoon een kwestie van wennen. Het grootste deel van de cursus heeft ze gewoon in een groep met valide duikers afgelegd. Karin: "Mijn voordeel was dat ik totaal niet bang was voor water. Dat heeft me tijdwinst opgeleverd. Ik heb gek genoeg eigenlijk meer last gehad van het feit dat ik moeilijk kon klaren."
Inventief
Na haar ongeluk op haar zeventiende, realiseerde ze zich heel goed dat er dingen waren die ze niet meer zou kunnen doen. Haar grote hobby paardrijden was daar één van. Aanvankelijk had ze moeite daarmee te leren omgaan. Maar je moet inventief zijn, vond ze. En duiken is bij uitstek een sport waarbij het vanzelfsprekend is om de hulp van anderen in te roepen. "Het buddysysteem is perfect," vindt Karin. "Niemand heeft ooit moeilijk gedaan als ik ze iets vroeg. ‘We zijn toch je buddy’, zeiden ze dan. In het begin voelde ik me heel erg afhankelijk, maar mijn mededuikers hebben me over dat gevoel heen geholpen. Je moet een duik alleen wel van tevoren heel goed organiseren en aan anderen vragen of ze iets voor je willen doen."
Met een sprong te water gaan of staande een buddycheck doen, kan ze niet. Maar in andere dingen is ze juist beter dan valide duikers. De dijk af bij de Zeelandbrug bijvoorbeeld. Het is altijd een lastige opgave om wiebelend en wankelend over de onregelmatige keien bij het water te komen. Karin gaat gewoon zitten. Ze heeft nog wel eens gedacht om een extra ‘kontstuk’ op haar pak te laten zetten en ze is twee keer op een juten postzak naar beneden geschuifeld. Maar haar armen zijn inmiddels zo sterk geworden dat ze zonder kleerscheuren te water gaat.
Begeleiding
Peter Storms doet alles met zijn armen. Hij heeft zijn beide benen nog wel, maar kan ze niet meer gebruiken vanwege een dwarslaesie. Ook bij hem was stabiliteit het grootste probleem en dat is het nog steeds. Maar hij heeft wél in het voorjaar van 1998 als eerste minder-valide het éénsters brevet van de NOB gehaald. Bovendien is hij met zijn club op duikvakantie geweest in Egypte.
Peter zegt alles te danken aan de goede begeleiding. Hij is nu lid van Antwerp Wet Wheels in België, waar hij ook woont, maar hij heeft zijn opleiding gedaan in Hulst. Een van zijn instructeurs was Peter Sandkuijl, mede initiatiefnemer van de NOB-werkgroep Duiken met Minder-validen. "Als ik niet in deze groep was gekomen, had ik het misschien niet afgemaakt. Ze hebben zich honderd procent voor me ingezet, bleven maar proberen oplossingen te verzinnen voor de problemen die we tegen kwamen. Ik heb meer dan eens gedacht: 'Geven ze het nu nog niet op?"
Hij had het eerst niet zo op water, vertelt hij. Maar een vriend van hem, die ook gehandicapt was en het duiken na zijn ongeval weer had opgepakt, heeft hem ruim twee jaar geleden kunnen overhalen mee te gaan. Peter: "De eerste weken waren het moeilijkst. Maar ik wilde me niet laten kennen tegenover de anderen. En doordat mijn trainers me voortdurend in de gaten hielden, heb ik me geen moment onveilig gevoeld."
Als hij met zijn club buiten gaat duiken, zoeken ze een plek op waar hij zo dicht mogelijk met de rolstoel bij het water kan, of er zelfs tot zijn middel in kan rijden. Zijn buddy’s zorgen dan dat zijn uitrusting bij de waterkant ligt. Daarbij heeft hij alle hulp nodig. Maar het duiken en de oefeningen doet hij zelfstandig. "Ik zwem door met mijn armen naast mijn lichaam te peddelen. Ieder zal dat op zijn eigen manier doen, maar bij mij gaat dit het beste. En ik ben nog zuiniger in mijn luchtverbruik dan mijn valide buddy's," zegt Peter niet zonder trots.
Voor hem waren iets meer aanpassingen nodig in zowel de uitrusting als de breveteisen dan voor Karin. Door ervaring bleek bijvoorbeeld dat een loodgordel met schouderbanden noodzakelijk was voor de veiligheid. Tijdens één van zijn duiken verloor Peter bijna zijn gordel zonder dat hij dat in de gaten had - door de verlamming in zijn onderlichaam voelde hij niet dat die afzakte. Gelukkig merkte zijn buddy het wel op tijd, waardoor een ongecontroleerde opstijging werd voorkomen. Ook de brevetoefening waarbij met een leeg trimvest door zwembewegingen moet worden opgestegen is aangepast. Peter doet alles op zijn vest, omdat hij zijn benen niet kan gebruiken om te corrigeren. Bovendien duikt hij het liefst met twee buddy’s om risico's te verkleinen. Samen met zijn instructeurs heeft hij net zo lang alles getest en geprobeerd totdat elk probleem uit de weg geruimd was.
Een tweestersbrevet vindt hij zelf niet zo nodig. "Onder water zal het er niet anders van worden. Maar," en daar klinkt het enthousiasme weer door in zijn stem, "als ze willen proberen wat er binnen de tweesters opleiding allemaal wel en niet mogelijk is voor duikers met een handicap, zal ik direct meewerken. Ik wil wel zien hoe ver we kunnen komen."
Volgens Peter is het belangrijk dat instructeurs die met minder-validen werken, zich realiseren dat elke handicap, en elke persoon daarachter anders is. Iedere lichamelijke beperking brengt a ndere problemen met zich mee. Er moet dus per individu bekeken worden wat de mogelijkheden zijn. En de duiker heeft doorzettingsvermogen nodig. Peter: "Ik zou iedereen met een handicap willen aanraden te proberen of ze kunnen leren duiken. Het is echt geweldig!"
Meer informatie? De NOB heeft sinds eind jaren negentig een Commissie Duiken met Minder-validen, zie de menulink 'contact' op www.onderwatersport.org. De internationale organisatie voor sportduikopleidingen voor lichamelijk en/of visueel gehandicapten heet IAHD en is te vinden op www.iahd.org/nl.
